p.1
Ad Generosissimum
ac Illustrissimum Danorum Principem
FREDERICVM, CHRISTIANI
serenissimi DANIAE Regis
filium, Sermonum liber
vnus, ex Isocratis oratione
de Regno,
Carmine
Heroico.
Autore Ioanne Blacco Dano.
VIRTVS SOLA ACIEM
RETVNDIT ISTAM
PARISIIS.
Ex officina Reginaldi Calderij,
et Claudij eius filij.
1550.

p.2
[gr.]

p.3
Generosissimo ac illustrissimo
DANORVM PRINCIPI FREDERICO,
CHRISTIANI serenisssimi DANIAE
Regis filio, Ioannes Blaccus, S. D.
Ex omnibus qui operam aliquam ad
communem vitam iuuandam colendamque
contulere, Princeps illustrissime,
nulli maius operae pretium
attulisse videntur, quam ij qui
in Principibus recte instituendis se
totos occupauere. Etenim si plus profuisse censeantur
qui pluribus profuerunt, hanc illi sibi laudem suo
prope iure vendicant, qui Principem instituunt: quippe
qui non iam vni Principi, sed toti Reipublicae, totique
adeo regno suam operam dicauerunt. Nam
dubium id quidem non est, eiusmodi fore regni statum,
cuiusmodi rationibus ipsorum animi sint praeparati,
qui regnum administrabunt. Atqui vt recte
animis sint constituti, qui recte ipsi regna constituent,
plurimum rationis habet institutio, praesertim
iam tum adhibita, cum aetas ad virtutis studium et
sapientiae cultum fingi formarique possit. Vnde non
abs re Plato ille sapientissimus, ita demum recte cum
regnis agi putabat, si Rex aut ipse philosophus, aut
ipsi cum philosophis res esset. Exemplis supersedeo,
quod illorum plena sunt omnia: et aliena mea facere,
non est meum. Fateor magnam Naturae vim esse,
sed tamen eam, quae plurimum vt aut excitetur, aut

p.4
excitata moderetur, ab institutione adiuuatur. Isocrates
igitur non parum suam operam communi hominum
vitae probasse censendus est, qui tanta grauitate et
diligentia, Principis officium descripserit, tamque
salutaribus praeceptis vndique communierit. Tractat
enim prae ceteris egregie ea in quibus praecipuum
regni administrandi momentum consistit, omissis
iis quae eo non pertinent. Neque vero in Principe
requiruntur omnia. Agesilaus sapientissimus ille Lacedaemoniorum
Rex, suos filios quamlibet artem
doceri noluit, sed duntaxat illam longe pulcherrimam,
nimirum imperare, et imperio parere: quod
vtrumque iuxta in Principe requiritur. Atque si quis
ea quae per totam hanc orationem sparsa sunt, in praecepta
collegerit, nae ille tum demum intellexerit, ecquod
hinc veri Principis simulacrum effingi educique
possit. Nihil hic inuenies frangendae soluendaeque
Principum vitae comparatum: nihil auribus inepte
et adulatorie permulcendis datum: nihil denique
animis falsis opinionibus imbuendis ac inuoluendis
sophistice excogitatum: sed omnia quae ipsos
ad virtutem componunt atque confirmant: omnia
quae germanam austeritatem sapiunt, veram philosophiam
redolent, postremo plana, expedita, et in
promptu posita omnia. Quanquam enim Gorgias, Lysias,
Prodicus aliique complures sophistae illo saeculo
sua in Attica epaggelmata magna voce manuque tota
sonabant, et (quod sordidum etiam erat) quaestui
habebant, Isocrates tamen vsque adeo ineptis ipsorum

p.5
professionibus non accessit, vt etiam otiosam eiusmodi
ostentationem vbique incesserit: ipsosque, vt qui
[gr.] persecuti sint,
grauiter sit insectatus. Nam, vt alia mittam, quid
acrius in ipsos ipsorumque similes dici posset? [gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]
[gr.]. Iam vero dictio Isocratica
tum demum qualis fuerit intelligas, si ipsam
cum illorum dictione composueris, qui in Attica
primas in dicendo tulerunt. Res semper tractauit
grauissimas, et ex ipsis philosophiae, maxime vero
moralis, fontibus depromptas. Porro carmine hanc
orationem vertere placuit, tum quod id nemo ante
me tentasset, tum quod res suapte ipsae natura grauissimae,
hac orationis facie si prodiissent, futurae essent
et gratissimae. Quanquam ecquae tandem gratia a me
accedere posset, qui dum alienis rebus inseruio, carminis
suauitati renuntio, et mea me in scribendo libertate
spolio? Quin res philosophicas tractans, ad
philosophicum dicendi genus descendo, vnde et
Sermonum titulo librum inscripsi. Quod si ea qua
me rebus astrinxi religione soluere voluissem, fortasse
liberiora splendidioraque fuissent omnia. In
nostro campo liberius currimus, et audacius euagamur:
et in nostro argumento latius nos effundimus,

p.6
et licentius explicamus: aliena non nisi religiose et
timide attrectamus. Taceo iam quale sit, soluta oratione
scripta, in carminis legem cogere, et versibus
illigare. Et tamen conatus sum, non solum mentem
autoris, verum etiam singularum vocum, praesertim
illustrium, qua potui fide et diligentia, vim exprimere:
non quidem secundum Flaccum, ieiuni interpretis
more, verba verbis reddita lectori adnumerans,
sed secundum Ciceronem, appendens. Tibi autem,
generosissime Princeps, hoc quicquid est opusculi,
dedicare visum fuit: primum, quod audio te maximis
iam regnis accrescentem, omnia, quibus ad maximarum
rerum laudem et virtutis fastigium euadas,
praesidia vndique prensare: non secus ac generosissima
vitis recens enata, iamque adeo se surrigens ac
spargens, proxima quaeque apprehensa amplexatur,
quibus ceu adminiculis nitens ac serpens, se in altum
attollat atque diffundat. Deinde cum aequum sit, ad
suam quemque patriam colendam et ornandam conferre
quicquid ingenio, studio, diligentia, aut vllis
aliis dotibus valeat: ego (tametsi sentio quam omnia
in me sint exigua) committendum mihi non
putabam, vt meum in patriam officium claudi sinerem,
praesertim cum id ab omnibus qui in his studiis versamur,
ceu debitum sibi persolui postulet. Idque candido
et syncero animo mihi proposui, non scriptitandi
libidine, aut vlla denique corruptela adductus.
[gr.]
[gr.]
[gr.]

p.7
[gr.]
[gr.]. Adde quod, cum iam sextus agatur annus,
ex quo ad exteras nationes studiorum causa
concessi: turpe mihi quodammodo esse duxi, vacuum
omnino in patriam redire, iuxta illud Homeri,
[gr.]. Fateor videri posse
hoc scriptum nimis exiguum, ac prope indignum
quod tali Principi offerretur: verum si quis suo ipsum
pondere et vtilitate metiri velit, intelliget haud dubie
opinione maius esse, denique tale, quod Isocrates
vir sapientissimus et aetate iam prouectus, amplissimo
Regi recte offerendum censuerit. Atque vtinam
haec praecepta tanto studio quanto ab hoc autore
perscripta sunt, amplecterentur omnes qui ad regna
et Respublicas accedunt. haud dubie rectius haberent
res humanae, quae dum talia pro neglecto habentur,
tot tantisque hac nostra, quantis vix vlla hominum
memoria, calamitatibus sunt conflictatae. Precor
igitur illustrissime Princeps, vt scriptum hoc beneuolo
animo accipere, bonique consulere digneris.
Quod si (vti spero) feceris: tum et quam literarum ac
ingeniorum, quorum perinde atque aliarum rerum
Dania nostra feracissima est, eximius sis fautor, re
ipsa declaraveris: et omnibus ad bene de tua indole
sperandum ceu signum quoddam extuleris: postremo
haec praecepta mente sedulo reuoluens, ac doctissimi
simul et integerrimi viri Ioannis Suaningij,
quo, totius patriae bono, praeceptore vteris, monita
sequens, eum praestiteris Principem, qui sapientia

p.8
caeterisque rebus omnibus, quibus peculiares ac propriae
Principum laudes censentur, reliquis mortalibus
antecellens, patriam malis omnibus exemptam,
bonis quamplurimis cumulatam reddas. Bene
vale Princeps illustrissime. Aetatem tuam florentissimam
florentissimo regno ad DANICAE Rei
publicae salutem et sui nominis gloriam conseruet ac
regat propitius Iesus. Parisiis. mense Octobri,
Anno. 1550.
Praecepta de officio Principis ex
hac oratione in compendium
contracta.
1 Regna malis eximito: eadem bonis cumulata conseruataque
augeto.
2 Quorum consilia sequaris, sapientissimi simul et vigilantissimi
sunto.
3 Vt quos honoribus superas, etiam virtute anteeas: animum
maximarum rerum commentatione exerceto, versato, acuito.
4 Deteriores praestantioribus imperare, graue et indignum
existimato.
5 Reipublicae ex animo amans, singulari in omnes humanitate
vtitor.
6 Multitudinis curam gerito: tuumque ipse regnum charus gratusque
omnibus probato.
7 Leges cum recto et honesto pugnantes moueto, et quam potes
optimis mutato.
8 Opificia Reipublicae vtilia constituito.
9 Iudicia ne ad gratiam comparato, sed eadem de iisdem semper
pronuntiato.

p.9
10 Regnum, eodem affectu quo paternam domum, administrato.
11 Magnificentiam et splendorem regium, non inutilibus sumptibus,
sed in bene meritos liberalitate declarato.
12 Quae ad Deorum cultum pertinent, in iis maiorum instituta
sequitor.
13 Familiarissimis primos, amicissimis autem verissimos honores
decernito.
14 Amicorum virtutem, ciuium in te beneuolentiam, et tuam
ipsius prudentiam, tutissimam corporis custodiam censeto.
15 Priuatae etiam domus tibi curae sunto.
16 Veri et fidei tenacissimus esto.
17. Peregrinos omneis ciuitate legibus bene constituta recipito.
18. Metum tui ciuibus adimito.
19 Iratus nihil quicquam facito.
20 Virtutem bellicam rei militaris scientia et apparatu ostendito,
pacem aliena non vsurpando colito.
21 Non plura complecti quam tueri possis, magnanimitatis
esse ducito.
22 Felicitatem non maximo regno, sed optima regni administratione
metitor.
23 Ne quoslibet in amicitiam adlegendos putato.
24 Quibus regni negotia mandes, integri sunto.
25 Non qui omnia dicta et facta tua laudant, sed qui peccantem
increpant, fidos esse ducito.
26 Prudentibus liberam de regni negotiis dicendi potestatem facito.
27 Adulatorem ab amico qui te syncere colit, secernito.
28 Ne minus tibi quam aliis imperato.
29 Ne temere quibuslibet congressibus vtitor.
30 Ob solam virtutem tibi placeto.
31 Veros esse honores, libere sponteque delatos, statuito.
32 Indigna Rege celato, digna proferto.
33 Omnibus continentiae exemplum esto.
34 Subditorum maiori cum temperantia maiores quoque per
te creuisse opes, regni recte administrati argumentum habeto.
35 Diuitias famae postponito.
36 Vestitui et regalibus ornamentis indulgens, caetera continens
esto.

p.10
37 Quid dicas, quidve facias, animum aduertito.
38 Punctum rerum contingere, et mediocritatem seruare satagito.
39 Vitae grauitatem, morum vrbanitate temperato.
40 Quid Regem scire conueniat, philosophiae cognitione et
rerum vsu discito.
41 Factis et vitae studiis quibus nominis celebritas comparatur,
Reges a priuatis vinci, indignum esse putato.
42 Virtutis potius quam corporis tui imaginem post fata condi
curato.
43 Regna metu liberato, inque periculis adeundis mortem turpitudini
anteponito.
44 Quicquid tandem feceris, dignitatis Regiae memor esto.
45 Corporis mortalitatem immortalibus animi monumentis
compensato.
46 Vt mens eadem cum dictis sentiat, semper de rebus honestis
verba facito.
47 Quorum gloriam magnifacis, horum facta imitator.
48 Quae liberis consulta velles, eadem ipse opere exequitor.
49 In paruis ostentatores, spesque adeo magnas frustra iactantes,
in stultitiam damnato: in maximis disertos, mediocria vero,
de se praedicantes, et vtraque fortuna aequa mente vtentes, sapientes
iudicato.
IOANNES BLACCVS.
Olim ficta quidem Regum simulacra fuere,
Ipsos officij quae monuere sui.
Viua sed hic spiransque tibi profertur imago,
Quam, regnis summa est, posse referre, salus.
Dotibus elucent Regalia pectora veris,
Omnis et a toto corpore naeuus abest.
Atque vt quaeque sua spectentur parte, locoque,
In numeros cernes cuncta redacta suos.
Haec igitur vigili collustra lumine membra:
Quod tibi proponas, quodque sequaris, habes.

p.11
Ad Generosissimum ac illustrissimum
Danorum Principem FREDERICVM,
CHRISTIANI serenissimi DANIAE
Regis filium, Sermonum liber vnus, ex Isocratis
oratione de regno, carmine Heroico.
Dona solent alij vobis quam maxima ferre
Regibus, imbutas fulgenti murice vestes,
Aeraque multiplices Ephyreia ducta per artes,
Auri praeterea facti pretiosa talenta:
Denique res tales, ipsis penuria quarum
Maior adest, pleno vos ditat copia cornu.
Sed dum sic Reges captant, sic munere mulcent,
Indicium faciunt manifestum, munera vera
Non dare, sed merces plane exercere lucrosas.
Quin haec maiori diuendunt arte, doloque,
Quam qui cauponum quaestum sordesque professi,
Munera corrumpunt per se purissima Bacchi,
Rebus et augendis vitiatis mercibus instant.
Ast ego non video quod pulchrius vtiliusve
Exhibeam munus, quod possit vtrumque decere.
Tum me qui donem, tum te qui dona capessas,
Quam tibi si possim certos praescribere fines,
Queis septus, iuxta fugienda sequendaque cernens,
Vrbes et regnum quam felicissima habere,
Cunctaque tranquillis possis componere rebus.

p.12
Priuatos nam multa docent mitescere cultu:
In primis quod deliciis non affluit vsus,
Quod non quaesito franguntur corpora luxu,
Sed duris vitam coguntur ducere fatis,
Vt queis quaeque dies proprio cumulata labore
Aduenit, inque nouum certamen cogit egentes.
Dein leges quarum praescripto quisque tenetur,
Et quarum iussu consistit ciuica vita.
Accedit nullo libertas pressa timore,
Qua licet vt coram castiget amicus amicum,
Si quid peccatum est: inimico pectore qui sunt,
Inter se duris intendunt crimina verbis.
Iam, quidam veteres praecepta dedere poetae,
In quibus est recte viuendi prodita forma.
Haec inquam mores priuatos cuncta coercent,
Vnde ipsos fieri meliores nemo negarit:
At nihil est horum quod Reges corrigat. immo
Postquam sunt rerum summa regnisque potiti,
Plusque aliis monitoris egent: monitore carentes,
Iamque recusantes rectoris frena manusque,
Totius in reliquum transmittunt tempora vitae.
Nam paucis datur ad magnos accedere Reges:
Qui vero vna adsunt, quae norunt grata, loquuntur,
Et sese ad Regis nutum componere tentant.

p.13
Quocirca, magnis opibus rebusque potentes,
His quia non possunt recte rationibus vti,
Nec praesenti animo praesentia commoda ferre,
Multos incertos animi fecere, probanda
Vita sit vtra magis: priuatane? quippe tumultu
Quae caret, et placida dispensat cuncta quiete:
An Regum, tanta quae rerum mole laborat,
Et sua quae tantis permiscet commoda curis.
Nam quoties spectant quo suspiciuntur honore,
Quam florent opibus, quam magna potentia solis:
Diis similes, omnes affirmant, esse Monarchas.
Ast vbi matura reputarint mente, timores
Imperium quantos secum fert, quanta pericla:
Quin exempla etiam repetentes plurima, Reges
Cognorint alios crudeli morte peremptos
A quibus haud decuit: rursus peccare et in illos
Quos iam coniunxit vita atque domesticus vsus,
Compulsos alios: alios ad vtrumque redactos:
Tum contra, quauis vitam ratione tueri,
Fortunam quamcumque sequi, satius sibi ducunt,
Quam per tot casus per tot discrimina vitae
Vel latos Asiae fines et regna tenere.
Porro haec cur aequa non vlla parte geruntur,
Cur rerum tanto turbantur regna tumultu,

p.14
Causa est: vt cuiuis sacri donantur honores,
Qui praemonstratum morem ritumque sequuntur,
Sic etiam regnum cuiuslibet esse putatur.
Cum tamen humanas res inter maxima res sit,
Summarum rerum prudentia pectora poscens.
Quapropter regnum qua quis ratione modoque
Omnes per partes per singula quaeque gubernet,
Commoda quo seruet, prudensque incommoda vitet,
Illorum est, omni qui tempore Regibus adsunt,
Consulere in medium, et sapienter cuncta monere.
Ast ego conabor studiorum exponere summam,
Quae ceu meta scopusque tibi spectanda, quibusque
Sedulus insistens, toto exerceberis aeuo.
Porro autem munus confectum, materiaene
Par sit propositae, aut aequarit pondera rerum
Tantarum, haud facile est iam nunc cognoscere posse.
Nam non pauca quidem videas, tum carmine scripta,
Tum quae liberiore styli ratione vagantur,
Quae dum scriptores versabant pectore pressa,
Suspensas tenuit multa expectatio mentes:
Verum iam tandem perfecta, virumque per ora
Prodita, spe longe sunt inferiora reperta.
Quanquam laude sua conatus non caret ille,
Quaerere praetermissa aliis, recteque gerendo

p.15
Imperio summo certas praescribere leges.
Nam qui priuatos cultu formarit et arte,
Prodest ille quidem, sed solis scilicet illis.
Verum qui late Reges, populosque potentes
Qui ditione tenent, virtutem hortatus ad ipsam
Duxerit impulsos, ambobus consulit aeque, et
His qui regna tenent, et qui sub regna redacti
Imperio parent: nanque illis efficit omni
Tuta magis constent procul vt formidine regna,
His magis imperium mansuetum et mite probetur.
Ergo vt quo recte consistant Principe regna
Exponam breuibus, repetensque ab origine prima,
Altius expendam quae Regem reddat imago,
Quo circumscribat verus se limite Princeps:
Ipsius officium primum spectemus oportet,
Quod proprium fuerit, quod opus, quae facta, quibus se
Metiri deceat. nam si quae summa negoti,
Quod pondus fuerit, recte comprenderis: idem
Huic dein respectans, per singula rectius ire,
Parteque de quauis ex ordine dicere possis.
1 Omnes fassuros mortales arbitror, esse
Principis hoc proprium munus, praeque omnibus vnum,
Vt male habentia regna leuet, bene habentia seruet:
Vrbibus afflictis finem requiemque malorum

p.16
Afferat: incolumes quae stant, rebusque secundis
Florent, contineat, tueatur: denique magnas
Ex paruis omni contendat reddere cura.
Nam quae quaeque dies diuersa negotia versat,
Huc referet, causaque horum peragenda putabit.
2 Quin etiam hoc constat, valeant qui talia, quorum
Sanis consiliis regni stet summa, salusque,
Non hos segnities, non otia mollia frangent.
Quin summis animi studiis huc denique tendent,
Vt plus ipsi aliis sapiant, melioraque mente
Consilia instituant, et in omnia recta ferantur.
Nam sic deprensum est, faciemque statumque habituros
Talem regnorum, quali ratione pararint
Ipsi animos, quibus est rerum commissa potestas.
3 Non ergo Athletis tam per certamina corpus
Conuenit exercere suum, quam pectora Reges.
Nam certamini honos, propostaque praemia cunctis,
Nulla parte queunt istis contendere rebus,
De quibus assidue vobis certamina surgunt.
Quae tecum dum tu reputas: aduertito mentem,
Vt quantum superes opibus regnoque potenti,
Tantundem superare alios virtute labores.
Nec mens sic statuat, studium curamque valere
In reliquis quae vita gerit: prudentior vt sis,

p.17
Et melior, nullas vires aut pondus habere.
Nec tam mortales sortis damnabis iniquae,
Aut infelici censebis sydere natos,
Vt, cum sint vires quibus ipsi inuenimus artes,
Queis fera mansuescat, domitum et melioribus aptum
Induat ingenium, syluestremque exuat vsum,
Nullum operae in nobis pretium, nil praesidij esse
Virtuti, statuas, vel nostro Marte parandae:
Aut hanc naturam domitam, non ponere quicquid
Asperitatis habet, melioraque sumere cultu.
Sed contra, tibi sic animo sententia constet,
Exactam morum curam, vitaeque regundae
Leges, formandae multum conducere menti.
Atque ex his tecum qui sunt, prudentibus haere
Ante alios, quosque ipse queas accerse rogatos.
Non vllos quos egregios fert fama poetas,
Non vllos celebres arte ingenioque sophistas
Esse puta, deceat quorum ignarum esse rudemque:
Verum illis pascas auditor sedulus aures,
His animum, ceu discipulus rem quamque requirens.
Denique sic teipsum componito, vt inferiorum
Sis iudex: qui te superent, his aemulus omni
Contendas studio, primas retinere laborans.
Nanque istis studiis exercitiisque, quid obstat

p.18
Quo minus euadas, minimoque id tempore, talis,
Qualem proposita forma decreuimus illum
Qui recte geret imperium, quo regna tenente,
Ordine constabit tutis Respublica rebus?
4 Hoc vero egregium virtutis ducito calcar
In primis, quo te subigens hortaberis ipse:
Nimirum extremum si dedecus esse putaris,
Vt qui deterior fuerit, melioribus idem
Imperitet, praeeat prudenti stultior. illo
Fiet enim, vt quanto vehementius ipse aliorum
Stultitiam temnas, tanto tua pectora, contra,
Culta bonis magis exornet sapientia veris.
Hinc ergo incipiant, hinc ducant rebus oportet
Auspicium, quicquam facturi quod petat aut res,
Aut quod sit verae censendum nomine laudis.
5 Iam, Rex humanum sese offeret omnibus, omnes
Ex animo amplectens, vrbes ciuesque fouendo
Seruabit, quicquam nec habebit charius illis.
Nam nec equis recte, canibusve, virisve, vel vllis
Imperitare queas rebus, nisi captus amore
Illarum tenearis, et oblecteris in illis.
Credita quae fuerint studio seruanda fideli.
6 Fac tibi commissae plebis sint commoda curae,
Id solum meditans, solum super omnia spectans,

p.19
Vt charus gratusque tuis data regna gubernes:
Certus, paucorum seu sit Respublica, seu sint
Formae aliae, constare illas firmasque manere
In longum, obscuri quae curant commoda vulgi.
Recte autem plebem tibi deuincire licebit,
Si caueas ne vis, ne cuiquam iniuria fiat,
Iniuste laesos si non patiaris inultos:
Verum perspicias, vt quisque est optimus, utque
Maximus excellit virtute, ita praemia laudis
Prima ferat, primique illum comitentur honores:
Ast alios non vlla premens iniuria laedat.
Haec etenim regni sunt prima elementa gerendi,
Maximaque, vnde queat consistere, et vtile haberi.
7 Quae regni leges, qui mos pugnarit honesto,
Aut aequum praeter quae sunt rectumve recepta,
Mutare atque mouere licet: sed totus in hoc sis,
Inuenias quae sint ex vsu atque optima regno.
Quod si non possis, imitare aliena, tuumque
In regnum transfer, quae recte condita serues.
In summa, tales praestabit quaerere leges,
Quae iusta, quae conducunt, et quae sibi constant:
Tum quae quam minimo pariunt certamine lites,
Quae regnum caeco turbent agitentque tumultu:
Sed leges quae ius dispensent ciuibus aequum,

p.20
Et cito componant lites, et iurgia soluant.
Haec siquidem leges adportent commoda oportet,
Quae recte latae seruabunt condita regna.
8 Artificum cura vtilium sint munera lucro,
Turbantisque fori clamosa negotia damno:
Haec vt defugitent, et promptius illa sequantur.
9 De quibus existunt dubio certamine lites,
Iudicium facito, sic, ne sibi gratia quicquam
Vendicet, aut secum quae sint pugnantia dicas:
Iudicium sed idem, de re sit semper eadem.
Nanque decet, prodestque simul, regnumque tuetur,
Immotis Reges de iusto mentibus esse,
Vt leges recte positae, discordia nunquam
Admittunt, nunquam variant mutantve tenorem.
10 Non secus atque domum, regnum moderare, paternam,
Subiectasque vrbes: specie cultuque decoro
Splendidus, et Regem referens: at rebus agendis
Exacte inuigilans, et singula mente reuoluens:
Vt simul et laudem parias nomenque celebre.
Fortunis opibusque simul consistere possis.
11 Sic regni splendor, sic magnificentia Regis
Ostentanda tibi est, vt sumptus inutilis absit,
Qui regnum exhaurit, qui paruo tempore durans
Disperit actutum: quin quae praediximus, his te

p.21
Magnificum cense: tum si possessio pulchro
Eniteat cultu, benefactis si tibi amicos
Pluribus accumules: nanque haec insumpta manebunt
Firma tibi: simul et quae postera sentiat aetas,
Insumptis quae sunt longe maiora, relinques.
12 Diuini qui sint cultus, quae sacra colenda,
Consule maiores: et ab his quae prodita cernis,
Et monstrata tibi, fac serues atque sequaris.
Illa autem esse puta longe pulcherrima sacra,
Et cultum ante alios magnum superisque placentem,
Si te non melior fuerit, nec iustior alter.
Nam qui sic viuunt, faciles magis atque benignos
His fore sperandum est superos in vota precesque,
Quam quibus hostia multa sacras mactatur ad aras.
13 Ante alios iunctos, quos ipsa domestica vita
Reddidit, his primi fac decernantur honores:
At quos ex animo tibi sentis optima velle,
Si quibus, his certe, veri tribuantur honores.
14 Tuta magis non vlla tuum custodia corpus
Protegit, ac praesens virtus constantis amici,
Tum ciues veri qui te amplectuntur amore,
Dein tibi qua caueas propriae prudentia mentis:
Nanque his regna parare queas, et parta tueri.
15 Priuatas tua cura domos ratioque subibit,

p.22
Nam quae quis perdit sumptu profusus inani,
Haec regnis rebusque tuis periisse putato:
At qui rem faciunt, vitamque labore tuentur,
Hos et res augere tuas, et regna beare.
Omnia nam quaecunque tenent qui sedibus vrbes
Exstructis habitant, legesque et iura sequuntur,
Sunt proprie illorum qui recte regna gubernant.
16 Sic ratio veri toto sit tempore vitae
Culta, vt plus fidei faciant quae dixeris ipse,
Quam quae iure alij iurando firma probarint.
17 Tuta peregrinis praebeto moenia cunctis,
Vrbe receptatis, quae legum relligione
Condita, non violet contractus, iura, fidemque.
Atque ex his qui sic veniunt vrbesque frequentant,
Plurimi eos facito, non qui tibi dona superba
Adducunt, sed qui cupiunt auferre quod ipse
Dones: nam tales dum tu veneraris honorans,
Latius extendas merita tua nomina laude.
18 Siquis forte tui fuerit metus, exime totum
Ciuibus ex animo: nec formidabilis illis
Plus satis esse velis, qui nulla iniusta patrarint.
Nam quales alij mentes, effeceris, in te
Vt gestent, tales et tu gestabis in illos,
Et firmos vinctosque pari retinebis amore.

p.23
19 Nil quicquam facies stimulanti percitus ira:
Iratus videare tamen, cum tempora suadent.
Saeuus in hoc rigidusque appare, ne quid eorum
Ignarum lateant quae per tua regna geruntur:
Contra, sic mitis, faciles culpaque minores
Vt poenas statuas, et clemens multa remittas.
Imperio dignum non te truculentia reddet:
Non, quod sis durus poenarum exactor in omnes:
Sed quod plus aliis sapias, quod mente sagaci
Exuperes, adeo, vt statuant te rectius ipsis
Consulere in medium de ipsorum posse salute.
20 Bellator sic fortis eris, sic victor in armis,
Si non militiae pugnaeque scientior alter
Te fuerit: si quae belli sunt, cuncta parata
In promptu fuerint, qui casus cumque#X vocarint:
At sic pacificus, contentus sorte tua si
Nil vltra vsurpes quam fas et iura probarint.
Si quae sint vrbes, quae paruis viribus auctae
Inferiora tenent, erga has commercia sunto
Qualia maiorum tecum commercia velles.
De re non quauis censebis bella mouenda,
Sed de his, victori quae commoda ferre valebunt.
Ignauos cense, non quos (quod saepe videre est)
Deuictos meliore statu Fortuna locauit:

p.24
Sed quos maiori cumulat victoria damno,
Pluraque victori quam victo incommoda portat.
21 Ducito magnanimos, non longo limite fines
Qui regni extendunt, qui longis tractibus vrbes
Comprensas subigunt, quibus aut maiora tenentur
Quam retinere queant: sed qui mediocria mente
Concipiunt, concepta suos deducere in actus,
Et quod tentarint, effectum reddere possint.
Felices imitare illos, non maxima regna
Qui peperere sibi: sed qui status optimus vt sit
Regnorum patriaeque suae, fecere regendo.
22 Hanc fore perfectam vitae censeto salutem,
Hinc vere te felicem vereque beatum,
Non si mortales omnes tua regna putarint
Esse timenda sibi, aut metuendus cumque periclo
Gesseris imperium: sed si quem regna requirunt,
Praestiteris Regem: quod praesens fertque monetque
Tempus, agens, moderata petas, potiare petitis.
23 Non omnes id qui cupiunt, tibi iungito amicos:
Sed quicunque tua se praestant indole dignos.
Nec queis cum suauem detur traducere vitam,
Sed qui praestiterint monitis operaque fideli,
Optima constiterit quo te Respublica Rege.
Sedulus in mores illorum inquire, probeque

p.25
Explora, queis cum sis consuetudine vitae
Iunctus: nam tecum qui non versantur, eorum,
Omnes, te similem statuunt quibus vteris ipse.
24 Rebus quas non ipse potes distractus obire,
Praeficito tales, tanquam quaecunque gerantur,
Solus sustineas, admisso crimine, causam.
25 Hos tibi habe fidos, his tuto credere fas est,
Non, qui quae facias aut dicas cuncta probantes,
Laudibus excipiunt: sed qui tua facta notantes
Errantem increpitant, et recto tramite ducunt.
26 Libera prudenti dicendi copia detur,
Vt quicquid fuerit de quo dubitaueris, adsint
Cum quibus id certa possis expendere lege,
Et quid opus facto, quid non, ratione probare.
27 Discernas cura, iusto discrimine facto,
Et tibi adulantes qui ficto pectore fantur,
Et qui syncero te pectore amantque coluntque:
Ne potiora mali teneant, magnisque superbi
Exsuperent rebus: iaceat fortuna bonorum.
Ausculta de aliis alii quae forte loquantur,
Et sis totus in hoc, simul vt cognoscere possis
Qualis qui loquitur, quis, deque quibus loquitetur.
Esse puta dignum, poena afficiantur eadem
Qui falso alterius proscindunt crimine famam,

p.26
Et vita facinus qui commisere nefandum.
28 Non minus ac alios teipsum moderare, tuique
Imperium gere: et in primis Regale putato,
Si non vlla tibi dominetur foeda voluptas,
Si non seruierit tua mens affectibus vllis:
Quin huc contendes, huc tota mente fereris,
Vt magis his possis quam ciuibus imperitare.
29 Non temere, et sine delectu congressibus vllis
Vteris: quin haec, facito, sit summa voluptas,
His tu colloquiis discas laetarier, vnde
Crebros virtutis progressus feceris ipse,
Atque aliis vitam melior videare per omnem.
30 Ne decus ex illis videaris quaerere rebus,
Ne mente efferri, quas et praestare valebit
Improbus, vt solide proprias non dicere possis.
Sed tibi si veram mens est acquirere laudem,
Sit studio virtus: hinc gloria vera paretur,
Hinc animos tollas: haec laudem comparat vna,
Cuius se socium non offerat improbus vllus,
Aut sibi quam possit merito decerpere partem.
31 Hos demum veros ante omnes ducito honores,
Non quos ante oculos metus extorsisse videtur,
Sed quos libertas defert, cum pectora secum
Ciuica plus animum ipsa tuum, mentemque probatam

p.27
Mirentur, quam quae Fortunae contulit aura.
32 Si quae non deceant, fuerint tibi vilia cordi,
Aut rebus quae forte parum videantur honestae
Gaudere acciderit, curisque resoluere mentem,
Fac lateas, fac clam (fuerint quaecunque) gerantur:
Contra, omni studio, quae censes maxima, versans,
In vulgus profer, patulasque ostende sub auras.
33 Neue petas alios compostam ducere vitam,
At Reges incompostam moresque solutam.
Quin potius teipsum, qualis moderatio vitam
Temperet, exemplum statues, cunctisque probabis.
Nam quos conspiciunt mores in Principe ciues,
Hos imitantur, ad hos sese componere tentat
Consita quam late est populis Respublica tota.
34 Regna gubernari recte sic collige tandem,
Si cura studioque tuo sic cuncta gerantur,
Vt quibus imperio praesis, opulentia maior
Maior item mundae crescat moderatio vitae.
35 Id studio tibi habe mage, famam linquere honestam
Natis natorum, quam magnos aeris aceruos.
Nanque hi mortales, illa immortalis habetur:
Et fama nummi, non nummis fama paratur.
Adde, malis etiam quod nummi accedere possint,
Fama quiden nulli, nisi qui per facta probatus,

p.28
Exsuperans alios, nomen virtutibus auxit.
36 Vestibus indulge, corpus regalibus orna
Cultibus: in reliquis quae vitae munia spectant,
Vt Regem decet, ipse tuam moderabere mentem:
Vt te cernentes, aspectu protinus ipso,
Imperio dignum statuant, tua regna sequantur:
Quique vno tecum viuunt, ob fortia facta
Vimque animi magni, simili in te mente ferantur.
37 Quid dicas et quid facias, aduertito mentem,
Vt sic quam minimum (quae Regum maxima laus est)
Offendas, minimum vitae tibi cursus aberret.
38 Hoc vero in primis tua cura potissima spectet,
Sedulus vt possis rerum contingere punctum,
Vt quid quoque loco deceat, quo tempore, noscas,
Non vltra citraque volens defigere gressum,
Quam modus, et certo designat limite rectum.
Sed quia difficili haec constant ratione viaque,
Tutius ingrediens, infra subsistere malis,
Vltra quam prodire, modumque excedere iustum.
Defectus etenim magis ad mediocria tendunt,
Quam quicquid superat, praeterque necesse redundat.
39 Vrbanus iuxtaque grauis sis moribus Heros.
Hoc etenim Regem decet: illud ad omnia format,
Commoda vt his, queis cum versabere, vita probetur.

p.29
Ante alia hoc sed difficile est ex omnibus vnum
Quae facias: nam cui subit haec meditatio vitae,
Plaerunque inuenies, qui dum grauis esse laborat,
Frigidus euadit, nec laudem quam petit aufert.
Rursus cui studio est, vrbanum posse videri,
Assidet abiecto, vilisque humilisque putatur.
His autem formis viuendi vtaris oportet:
Sed quicquid vitij coniunctum habet vtraque, vites.
40 Officium quod sit, quae partes, denique quicquid
Exacta par est Reges cognoscere cura,
Partim vsu, partim studio sectere licebit.
Nam Sophiae studiis talis redderis, vt omni
In re, subducta ratione viaque regaris:
Ast vsu efficies, versari in rebus agendis
Vt dexter possis, et commoda quaeque videre.
Quae priuatorum, quae Regum facta, quis inde
Euentus, prudens alta fac mente reponas.
Nam si praeteriti fueris memor, inde futuri
Rectius et melius rationem ducere possis.
41 Indignum esse puta, moliri saepe labores
Atque adeo vitam vera pro laude pacisci
Priuatos voluisse viros: non talia Reges
Mente agitare, nec his studiis versarier, vnde
Viuentes ornent memori sua nomina laude.

p.30
42 Sic tua post mortem cura condatur imago,
Sic te subscribi statuis, et nomina magnis
Sacrari titulis, vt sint monumenta tuarum
Virtutum potius quam corporis ista relicta.
43 Hoc fac totus agas, vt teque tuisque pericli
Securis, tutis habitentur sedibus vrbes,
Firmaque permaneant sublato regna timore.
Quod si re fueris compulsus adire periclum,
Sit potior ratio, pulchrae succumbere morti,
Turpia quam longae producere tempora vitae.
44 Omnibus in factis regni memor esto, et honore
Te metire tuo: nihil hoc admiseris vnquam
Indignum, nec ei maculas asperseris vllas.
45 Ne commiseris, haec quoniam natura peribit,
Vt totus pereas: quin cum sis corpore factus
Mortalis, mente immortalis, sit labor vnus,
Aeternis animi monumentis viuere posse.
46 Sit sermo, meditare, tuus de rebus honestis:
Vt tandem assueto mens respondentia dictis
Sentiat, et totus rectis insistere possis.
Optima quae ratio statuit consulta videri,
Haec opere exequere, haec factis ostende probatis.
47 Quos admiraris, quorum sectaris honores,
Hos tua, contendes, imitetur vt aemula vita.

p.31
48 Natis ipse tuis quae suaseris esse tenenda,
His insiste, eademque tibi seruanda putato.
Vtere praedictis: aut si quid rectius istis
Imperio nosti, vigilanti mente require.
49 Esse puta demum sapientes, non studio qui
Magno de paruis possint contendere rebus:
Sed qui legerunt res quarum maximus vsus,
Maxima vis fuerit, deque his dixere diserte:
Nec, qui spes magnas iactant, et cuncta secunda
Promittunt aliis: ast ipsos vrget egestas
Plurima, nec curtis possunt consistere rebus:
Sed qui cuncta quidem mediocria, cuncta modesta
De se deque suis moderata mente loquentes,
Res agere, et vitae tractare negotia possint,
Vtque ferunt hominum, sese componere, mores.
Nec vicibus quas fert varias mutatio rerum
Pectora turbantur, sed docti temporis vsu,
Prospera quae indulgens Fortuna afflarit, itemque
Humani casus fuerint quicunque, ferendo
Mentibus excipiunt aequis, et pectore forti.
FINIS.