sig.A1r
HISTORIA
DE HALDANO
cognomento NIGRO,
Rege Oplandorum in Norego,
translata
e lingva veteri, toti fere septentrioni olim communi
in latinam
a
Thorarino Ericio Islando,
HAFNIAE,
Literis Viduae Petri Morsingij, Regij et Academ:
Typogr: 1658.
sig.A2r
HISTORIA
DE HALDANO NIGRO REGI
OPLANDORUM.
Cap. I. Argumentum.
Rex Haldanus finitimis, Heidmarchensibus et
Raumensibus subactis, Ragnhildam, Haraldi Gullkegy in
Sogni filiam, uxorem ducit, mortuo autem Haraldo
regno potitur.
Regi Gudriodo, qvi robustus venator
dictus est, filius Haldanus Niger
successit [successi ed.]. Is annos natus octodecim
Oplandis imperare coepit, postqvam,
teneris etiam annis, virtuti
ac viribus haud parum confidens, finitimis bella
intulisset ac, victor evasisset. In provinciam Raumensium
Martem deinde transtulit, et Sigtriggi
Regis armis exuti et interfecti imperio potitus est.
Insuper illi cum Eysteno Heidmarchensium Rege
certamen erat, qvi bello etiam victus in Hadlandiam
ad Comitem Gudbrandum profugit, a quo
novo instructus milite hyberno tempore, in Heidmarchiam
redit. Haldanus id temporis in insula
Sterka prope Heidmarchiam in armis erat,
qui percepto Eysteni adventu, cum obviam illi
sig.A2v
processisset, ex utraque parte acriter pugnatum
est. Hoc quidem praelio multi utrinque caesi sunt:
Sed Guthormus, Gudbrandi Comitis filius, inter
alios illud morte sua praecipue nobilitavit.
Id videns Eystenus fugam maturavit. Ineunte
autem vere, ad Haldanum haud exiguum tributum
misit, quo partim placatus partim cognationis
jure inductus dimidiam Heidmarchiam, illi restituit.
Deinde Thorn et Hadlandiam sui quoque
fecit juris. Westfolld vero Olao fratri, Geirstad
Alfo, alias dicto concessit. His gestis ad Regem
Haraldum Gullskegg de Sogni profectus, filiam
eius Ragnhildam in uxorem accepit, quae illi
brevi filium peperit, cui nomen datum est Haraldo.
Is post decennalem educationem, a materno
avo, Haraldo Gullskegg, regno et regio
titulo condecoratur. Paulo post Haraldus Gullskeggur,
eiusque filia Ragnhilda neposque Haraldus
una eademque hyeme e vivis excesserunt. Qvod
audiens Haldanus, magno cum excercitu in
aquilonarem plagam, ad Sognenses, proficiscitur,
illisque indicat sibi, post filium, haereditario jure
regnum deberi. Quod cum sine ulla rebellione
consecutus esset, amicum veterem Atlonem de
Gaulum, Baronis titulo insignitum, Sognensibus
sig.A3r
praefecit ut jus iisdem diceret, tributaque legitima
exposceret, quibus peractis ad Oplandos reversus
est.
Cap. 2.
Haldanus Wingulmarchia potitur.
Autumnali tempore, cum Wingulmarchiam
Rex Haldanus subegisset, ibidemque ruri
moraretur, custos equorum copias hostiles appropinquare
denunciat: quo cognito, dum suo
hortatur ut arma capescant; repente supervenerunt
Helsingus et Hakus ingenti excercitu stipati.
Gravi igitur commisso praelio viribus impar
Haldanus in proximas silvas non sine magno suorum
detrimento profugit. Id cum audivisset
Olver, Regis et nutritius et informator, qui Spaki
i.e. sapiens cognominatus est, copiis coactis
periclitanti Regi subvenit. Iterato igitur bello
cum Gandalfi filiis, et Hisingo Helsingoque caesis,
Hakus trepidus refugit. Totam ergo Wilngulmarchiam
Haldanus imperio suo adjecit. Domita
Wingulmarchia, tributariaque facta, in Heidmarchiam
pervenit: ubi dum hyemaret, Ragnhilldam,
Sigurdi Hiorti filiam, sibi copulavit.
Ex ea paulo post sobolis masculae pater factus est,
cui Haraldo nomen dedere parentes. Post Haldani
sig.A3v
e Wingulmarchia abitum, Gandalfus eius
filius Hakus eo cum excercitu profecti sunt, et incolas
passim bello atque rapinis exagitatos ad defectionem
tandem compulerunt omnes. Hinc
inter Gandalfum et Haldanum Regem inimicitiae [nimicitiae ed.]
ortae per longum tempus duravere.
Rex Haldanus cum saepe miraretur qui fieret,
qvod sibi non, juxta atque aliis mortalibus,
qvicqvam per qvietem videre integrum esset,
tandem Thorleifo spaka h. e. sapienti, tali se somniandi
beneficio destitui questus est. Ab eo
hoc accepit responsum: se in hara somnum capere
solitum esse, quotiescunque de futuris somniare
vellet, somniaque tunc haudqvaqvam
deficere.
Cap. 3.
Somnium Regis Haldani.
Rex Haldanus, ita edoctus a Thorleifo, in
haram se recepit. Ibi per quietem vidit
caput suum coma probe pexa et eleganter
adhaec disposita, canititie venerabili, renitere.
Capilli in villos, sed discolores, distingvebantur.
Horum quidam mira prolixitate
terram verrentes praefulgebant, inque iis unus
praecipue, splendore coruscus, radiabat. Reliqui
sig.A4r
longitudine dispares, quidam talos, qvidam
suras, quidam genua, qvidam faemora, quidam
humeros velabant, quidam collotenus tantuum,
extensi, quidam cornubus etiam breviores vix
spitamae longitudine prominebant.
Rex expergefactus, accito Thorleifo quae in
somnis viderat exponit: cui ille posteros ex eo
oriundos, qui reges qvidem futuri essent omnes,
sed dispari conditione atque dignitate: Unum
vero reliquis praestiturum, cuius majestatem et augustam
amplitudinem radians ille prolixior capillus
praenunciat. Quia vero inter omnes Noregi
Reges maxime inclytus fuit Olaus ille, qui
propter veras virtutes, quibus reliquis antecelluit,
sancti cognomen adeptus est, credidit omnino
posteritas eum per villum istum indicatum
fuisse.
Haldanus ut erat vir prudens et circumspectus,
subditis leges primus dedit, casque proprio
exemplo confirmavit: ratus non debere legislatorem
quidpiam sancire, cuius non posset ipse
in se documenta dare. Adhaec, ut ne per ferociam
qvorundam leges a se latae violarentur,
omnes quidem subditos in officio continuit neminemque
eorum, qui contra eas moliri quid voluerunt,
inpune peccare sivit.
sig.A4v
Cap. 4.
Convivalia omnia Haraldo praeter opinionem
auferuntur.
Cum Rex Haldanus, vespera antecedente
festum anniversarium, Iol, cum aulicis caenaturus
discumberet, contigit ut apparatus mensae
praeter opinionem auferretur. Quam ob causam,
aulicis dimissis, Haldanus animo moestus sedebat
solus. Inquirendi tamen desiderio, quisnam
in causa esset, quod mensae, epulis ac poculis
refertae, tam repente evacuatae fuissent, magnopere
trahebatur. Id temporis in aula Regis
Finlandus quidam alebatur, cui Rex suplicia
ac tormenta minatus est, nisi furti tam atrocis
authorem indicaret. Finlandus v. ad Regis
Haldani filium, Haraldum, opem eius postulatum
profugit: qui, cum liberationem pacemque
a patre impetrare illi non posset, confestim aula egressus
Finlando se adjunxit. Ita vagabundi cum
in convivium forte inciderent, hospes activus
Haraldum his compellat verbis: non parum patrem
tuum offendi, quod convivalia, cum proxime
coenaturus discumberet, abstulerim: id tamen
damni tibi compensabo, modo mea sequaris
consilia. Futurum enim video, quod periclitanti
sig.B1r
mihi sis subventurus, idque tuo commodo.
Tibi namque universum tandem Noregum
fata decreverunt: quibus dictis convivio suspenso
domum petit. Subjungendum hic est quantum.
Iöl. festum ab Ethnicis celebratum, a Christianorum
Iöl discrepet. Etenim Christiani in
memoriam Salvatoris nostri Jesu Christi, festum
illud celebrant. Gentiles vero in Odini istius memoriam,
qui plurimis nominibus a priscis appellatus
est, inter quae haec fuere praecipua. Siodin
Vidri, Haar, Tridi, et Jolner. Vidri dictus est
a Vedri, h. e. aere, quia aeris potestatem habere
credebatur. Haar i. e. altus, quod omnes ad alta
adspirantes adjuvet. A Jolner dictum est festum
Iöl septentrionalibus anniversarium. Tridi
a Trinitate quod unus et triunus esset; Id enim
temporis cognitionem aliqualem de Trinitate
acceperant.
Cap. 5.
Furtum Gigantis Dofrae retegitur.
Nunc deinceps dicendum quid novi Haldano
Oplandiam incolenti acciderit. Id hujusmodi
fuit. Ingens auri et argenti copia ex aerario
furtim ablata erat. Furti vero author ignorabatur.
Eam ob rem, haud modica animum
sig.B1v
Regis: sollicitudo subijt; metuentis, ne si tale
furtum impune admissum divulgaretur, furandi
audacia cresceret.
Novum igitur vinculi genus excogitavit,
qvo quis aerarium furandi animo [animmo ed.] ingressus, facile
distineretur; ita ut inde nisi ope aliena adjutus,
se expedire non posset. Nam cum existimaret
neminem nisi eximij roboris hominem,
tale ausum fuisse perpetrare facinus, ex chalybe
praestantissimo, in gyros et laqueos artificiose ducto,
eius modi vinculum fieri fecit. Interposita
exigui temporis mora, forte fortuna cum aerarium [aeraerium ed.]
vix discussa noctis caligine, visitaretur, rarae
magnitudinis gigas illic novo vinculo implicitus
apparuit. Eum, impetu facto, quadraginta viri
adorti, manibus a tergo revinctis, filo chalybeo
constrinxerunt. Ad Haldanum Regem ductus interrogatusque
ab eo, nomen sibi Dofrae esse respondit,
seque in monte quodam habitare, qui
mons appellationem ab ipso postea traxit, Dofrae
fiall dictus. Quaerente deinde Haldano, num
ipse aurum ex aerario surripuisset? Veniam inquit
sine facti impetrem et totum tibi reddam adjecto
eius duplo. Sed Rex illum in vinculis detinendum
censuit, usque dum ordinario judicio sisteretur,
sig.B2r
ut lata tum in eum sententia, morte atrocissima,
pro meritis plecteretur. Summam interea
adhibuit cautionem, ne quis vincto subveniret,
lege promulgata, de capitis paena in eum statuenda,
qui Dofram vinculis eximere non vereretur.
At Regis filius puer quinquennis, Haraldus
nomine, de quo meminimus, cognito Dofrae fato,
patrisque edicto, ad carcerem cui in clusus erat
Dofras se contulit, quem ita alloquitur. In extremas
te video conjectum miserias, sed cupis ne
solvi et discrimine tanto liberari? Dofras respondit,
suam salutem cum summo Haraldi periculo
conjunctam fore, quippe cum si istud sibi officium
exhiberet, indignationem patris, vitaeque discrimen [disdrimen ed.],
ob spretum et violatum edictum, subiturum.
Haraldus Dofrae monitis flocci factis, sine
mora lateri alligatum gladiolum, ex nobilissimo
chalybe confectum, Finmarchensis viri denum evaginavit,
et vincula chalibea quibus revinctae erant
manus gigantis rescidit. atque ita Dofras gratias
Haraldo de praestita ope actis, ad montem suum
qvam maxima potuit celeritate contendit.
Cap. 6.
Dofras exulantem Haraldum in Domum suam ducit, et,
per qvinqvennium alit.
sig.B2v
Brevi post, cum Rex Haldanus intelligeret Dofram
sibi e manibus elapsum esse, atque ideo
in istius facti authorem diligenter inquireret; mox
prodit Haraldus et se Dofram solvisse ingenue confitetur.
Quocirca indignatus pater cum in exilium
mittit, lege lata ne subditorum ullus intra
regni sui limites, vitae necessaria ei suppeditaret.
Haraldus, audito patris edicto, aulam descrit, et
noctes quinque per devia errabundus vagatur. Tandem
cum fame et siti pene enectus esset; in nemore
quodam ingentis magnitudinis gigantem offendit,
quem mox Dofram esse cognovit. Hic parvuli
misertus, et se causam exilij eius esse confessus,
eum in montem suum invitat. Oblatum benificium
cum Haraldus non aversaretur, a Dofra ulnis
exceptus [excepus ed.] est, et ad antrum vastissimum summa
cum celeritate [celeritrte ed.] deportatus. Antrum ingressurus
gigas, cum se non satis inclinaret, caput pueri
adeo afflixit, ut in extasin incideret; Quod animadvertens
Dofras a lachrymis temperare sibi
non potuit. Restitutus v. puer cum videret Dofram
fletu se nimio deformantem, ita eum alloquitur:
Deforme plane spectaculum est vir lachrymis
ora rigans. Tu modo bono sis animo, ego
qvidem ex capitis mei ad petram allisione, nihil
sig.B3r
plane sentio incommodi. Gaudio exultans his
auditis Dofras, Haraldum deinde per totum quinquennium,
apud se continet cumque nullius rei penuria
premi passus est. Dofrae sane adeo fuit charus,
ut petenti nihil plane denegare potuerit. Ibi
multas artes et rei militaris scientiam addidicit Haraldus,
quem Dofras tandem huiusmodi affatus
est verbis. Videor mihi nunc beneficium servatae
mihi a te vitae tibi compensasse; quod qui procul
non fui, cum pater tuus moreretur, regnum
tibi acquisiverim. Itaque nunc svadeo, quo patri
succedas, ut te domum mox conferas, capillosque
ac ungves ne prius resecari tibi patiaris, quam universus
tibi pareat Noregus. Auxilium meum
tibi polliceor, quod quidem tibi magnopere profuturum
est, quippe qui a nemine facile conspici
possim. Relicto igitur Dofra, Haraldus redux
regno provincijsque omnibus, quas Pater Haldanus
subegerat, absque ulla contradictione potitus est,
subditisque suis plenissime exposuit, quid per quinquennium
istud, qvo exulare coactus est egerit,
et cuius interea temporis adminiculo vitam sustentaverit:
Quare cognita, cognomentum ei postea
subditi Dederunt Dofra fostri: h. e. Dofrae
alumni.
sig.B3v
Cap. 7.
Obitus Haldani.
Haldani fatum tale fuisse perhibetur. Cum
relicto convivio, quo exceptus erat, per
Stagnum glacie obductum, cui nomen Ros, cum
veheretur; contigit ut, rupta glacie, cum magna
excercitus parte submersus sit. Per annos viginti
duos regnum administravit, annonae felicitate semper
gaudens. Quocirca, cum fama de morte eius
percrebresceret [percrebesceret ed.], ex quatuor regni eius provincijs,
Wingulmarchia, Heidmarchia, Westfolld, et Raumensi,
illico confluxerunt proceres, certaruntque
diu invicem de funere eius, in qva potissimum
provincia humandum esset; certi quod, cui provinciae
sepulturae eius honos obtigerit, ea reliquas
fertilitate, et annonae felicitate vinceret.
Tandem cum inter eos ea de re convenire non
posset, conclusum est, ut corpore eius in partes
quatuor diviso, singulis partibus in singulis provincijs
tumuli fierent. Hi tumuli Haldani postea
Tumuli nuncupati, per bene longum tempus, provinciarum
istarum incolis fuerunt sacrosancti; donec
invalescente religione christiana, a posterioribus
regibus, Haldani successoribus, qvi pectora [pectoaa ed.]
Christo [Chtisto ed.] habuerunt dicata, propter superstitiosum,
qui ad eos fiebat, cultum plane sint destructi.